พระไตรปิฎกเล่มที่ ๔๕ (พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๒) ปัฏฐาน ภาค ๖ เป็นปัจจนียปัฏฐาน

เว็บไซต์ อนาคามี เผยแพร่คำพระศาสดา เผยแพร่คำสอนตถาคต เว็บไซต์เผยแพร่พระสุตรคำสอนของพระพุทธเจ้า คลิปคำสอน คลิปสาธยายธรรม

เรื่องทั่วไปในวงการศาสนา ข่าวในวงการสงฆ์ กฎหมายปกครองสงฆ์ พระไตรปิฎก

ค้นหาคำที่ต้องการ


	พระอภิธรรมปิฎก ๑๒ เล่ม (พระไตรปิฎกเล่มที่ ๓๔-๔๕) แบ่งเป็น ๗ คัมภีร์	ออกไปหน้าแรก	N221


1	2	3	4	5	6	7
สังคณี	วิภังค์	ธาตุกถา	ปุคคลบัญญัติ	กถาวัตถุ	ยมก	ปัฏฐาน

เล่ม ๓๔ (N210)	เล่ม ๓๕ (N211)	เล่ม ๓๖ (N212)	เล่ม ๓๖ (N212)	เล่ม ๓๗ (N213)	เล่ม ๓๘ (N214)	เล่ม ๔๐ (N216)
					เล่ม ๓๙ (N215)	เล่ม ๔๑ (N217)
						เล่ม ๔๒ (N218)
						เล่ม ๔๓ (N219)
						เล่ม ๔๔ (N220)
เล่ม ๔๕ สรุปย่อโดย AI Gemini						เล่ม ๔๕ (N221)

พระไตรปิฎกเล่มที่ ๔๕ (พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๒)

ที่มา https://84000.org/tipitaka/pitaka3/

(เนื้อหาพระไตรปิฎกเล่มที่ ๔๕ / พระอภิธรรมปิฎก เล่ม ๑๒)

ปัฏฐาน ภาค ๖ เป็นปัจจนียปัฏฐาน คืออธิบายความเป็นปัจจัยแก่กัน แห่งธรรม ทั้งหลาย อย่างเล่มก่อนๆ นั่น เอง แต่อธิบาย แง่ ปฏิเสธ แยกเป็น

ปัจจนียปัฏฐานคือ ปฏิเสธ+ปฏิเสธ เช่นว่า ธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ กุศลเกิดขึ้น โดยเหตุปัจจัย เป็นอย่างไร

อนุโลมปัจจนียปัฏฐาน คือ อนุโลม+ปฏิเสธ เช่นว่า อาศัยโลกิยธรรม ธรรมที่ ไม่ใช่โลกุตตรธรรม เกิดขึ้น โดยเหตุปัจจัย เป็นอย่างไร

ปัจจนียานุโลมปัฏฐาน คือ ปฏิเสธ+อนุโลม เช่นว่า อาศัยธรรม ที่ไม่ใช่กุศลธรรม ที่เป็น อกุศล เกิดขึ้น โดยเหตุปัจจัย เป็นอย่างไร และในทั้ง ๓ แบบนี้ แต่ละแบบ จะอธิบายโดยใช้ ธรรม ในแม่บทชุด ๓ แล้วต่อด้วยชุด ๒ แล้วข้ามชุดระหว่างชุด ๒ กับชุด ๓ ชุด ๓ กับชุด ๒ ชุด ๓ กับชุด ๓ ชุด ๒ กับชุด ๒ จนครบทั้งหมดเหมือนกัน

ดังนั้นแต่ละแบบ จึงแยกซอยละเอียดออกไปเป็น ติก ทุก ทุกติก ติกทุก ติกติก ทุกทุก ตามลำดับ (เขียนให้เต็มเป็น ปัจจนียติกปัฏฐาน ปัจจนียทุกปัฏฐาน ปัจจนียทุกติกปัฏฐาน ฯลฯ ดังนี้ เรื่อยไป จนถึงท้ายสุดคือ ปัจจนียานุโลม ทุกทุกปัฏฐาน)

คัมภีร์ปัฏฐานนี้ ท่านอธิบายค่อนข้างละเอียดเฉพาะเล่มต้นๆ เท่านั้นเล่มหลังๆ ท่านแสดงไว้ แต่หัวข้อหรือแนว และทิ้งไว้ให้ผู้เข้าใจแนวนั้น แล้วเอาไปแจกแจง โดยพิสดารเอง โดยเฉพาะ เล่มสุดท้ายคือภาค ๖ แสดงไว้ย่นย่อที่สุด แม้กระนั้น ก็ยังเป็นหนังสือถึง ๖ เล่ม หรือ ๓,๓๒๐ หน้ากระดาษพิมพ์ ถ้าอธิบาย โดยพิสดาร ทั้งหมด จะเป็นเล่มหนัง สืออีกจำนวนมากมาย หลายเท่าตัว ท่านจึงเรียกปัฏฐาน อีกชื่อหนึ่งว่า "มหาปกรณ์" แปลว่า ตำราใหญ่ ใหญ่ทั้งโดย ขนาดและโดยความสำคัญ

(สรุปย่อโดย ai gemini)

พระอภิธรรมปิฎก เล่มที่ 45 เป็นเล่มสุดท้ายของพระไตรปิฎก 45 เล่ม และ เป็นส่วนที่ 6 ของ คัมภีร์ปัฏฐาน (ปัฏฐานปกรณ์) ซึ่งเป็นคัมภีร์ที่แสดงเหตุปัจจัย ที่ทำให้เกิดสภาวธรรม ต่าง ๆ อย่างละเอียดพิสดารที่สุด

สรุปเนื้อหาสำคัญในเล่ม 45 (ปัฏฐาน ภาค 6)
เนื้อหาในเล่มนี้เป็นการนำหลักการของ ปัจจัย 24 มาแสดงความสัมพันธ์ของ สภาวธรรม ในรูปแบบที่ซับซ้อนยิ่งขึ้น โดยเน้นไปที่การผสมผสานระหว่าง "อนุโลม" (ด้านบวก) และ "ปัจจนียะ" (ด้านปฏิเสธ) ในหัวข้อต่าง ๆ ดังนี้:

1.ปัจจนียานุโลมปัฏฐาน: การแสดงธรรมโดยปฏิเสธก่อน แล้วจึงอนุโลมตามมา เช่น "ธรรมที่ไม่ใช่เหตุ เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่เป็นเหตุ" (นเหตุทุกนสเหตุกทุกะ) เป็นต้น

2. อนุโลมปัจจนียปัฏฐาน: การแสดงธรรมโดยอนุโลมก่อน แล้วจึงปฏิเสธตามมา เช่น "ธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่กุศล" (กุสลัตติกนกุสลัตติกะ)

3. การรวมหมวดธรรม (ติกะ และ ทุกะ): เล่มนี้มีการนำหมวดธรรม 3 (ติกะ) และหมวดธรรม 2 (ทุกะ) มาไขว้กันอย่างละเอียด เช่น:
   ติกทุกปัฏฐาน: นำติกะมาตั้งแล้วขยายด้วยทุกะ
   ทุกติกปัฏฐาน: นำทุกะมาตั้งแล้วขยายด้วยติกะ
   ติกติกปัฏฐาน: นำติกะมาตั้งแล้วขยายด้วยติกะอื่น
   ทุกทุกปัฏฐาน: นำทุกะมาตั้งแล้วขยายด้วยทุกะอื่น

4.จุดประสงค์หลัก: เพื่อแสดงให้เห็นว่าสรรพสิ่งไม่ได้เกิดขึ้นลอย ๆ แต่เกี่ยวเนื่อง สัมพันธ์กัน เป็นโครงข่ายปัจจัย ที่ไม่มีที่สิ้นสุดตามหลัก สัมพัทธภาพของสภาวธรรม (Conditionality)

ข้อมูลเพิ่มเติมของคัมภีร์ปัฏฐาน
คัมภีร์ปัฏฐาน มีทั้งหมด 6 เล่ม (เล่ม 40 ถึง 45)
มหาปัฏฐาน เป็นชื่อเรียกอีกอย่างหนึ่งของคัมภีร์นี้ เพราะมีความกว้างขวางและ ลึกซึ้ง ที่สุดในบรรดาพระอภิธรรม 7 คัมภีร์

Answer
พระอภิธรรมปิฎก เล่ม 45 (ปัฏฐาน ภาค 6) สรุปได้ว่าเป็นคัมภีร์ที่แสดงความสัมพันธ์ ของ สภาวธรรมผ่านปัจจัย 24 โดยใช้การวิเคราะห์เชิงลึกแบบคู่ขนาน (อนุโลมและ ปัจจนียะ) และการผสมหมวดธรรม (ติกะ-ทุกะ) เพื่อชี้ให้เห็นความเป็นเหตุเป็นผล ของ ธรรมชาติ อย่างสมบูรณ์ที่สุด