1)
พระพุทธเจ้าเคยกล่าวหรือไม่ว่าพระองค์ประสูติ ตรัสรู้ ปรินิพพาน เป็นวันเดียวกัน

คำตอบจากAI

ในพระไตรปิฎก (คัมภีร์ดั้งเดิมที่สุด) ไม่มีข้อความใดที่ระบุว่าพระพุทธเจ้า ตรัสด้วยพระองค์เอง ว่าประสูติ ตรัสรู้ และปรินิพพานในวันเดียวกัน

ข้อมูลเรื่อง "การเกิดขึ้นในวันเดียวกัน" มีที่มาและความเป็นมาดังนี้ครับ:

ที่มาของความเชื่อ: เรื่องนี้ปรากฏชัดเจนใน คัมภีร์อรรถกถา (คัมภีร์ที่แต่งขึ้นภายหลัง เพื่ออธิบายพระไตรปิฎก) และพุทธประวัติฉบับมาตรฐานที่ใช้สอนกันในปัจจุบัน โดยระบุว่าทั้ง 3 เหตุการณ์เกิดขึ้นในวันเพ็ญ เดือน 6 (วันวิสาขบูชา)

หลักฐานในพระไตรปิฎก: ในพระไตรปิฎกระบุเพียงว่า
   การตรัสรู้: เกิดขึ้นในราตรีเดือนวิสาขะ (เดือน 6)
   การปรินิพพาน: เกิดขึ้นในวันเพ็ญเดือนวิสาขะ
   การประสูติ: พระไตรปิฎกส่วนที่กล่าวถึงการประสูติ (เช่น อัจฉริยอัพภูตสูตร) ไม่ได้ระบุวันที่ชัดเจน แต่ระบุเพียงลำดับเหตุการณ์ปาฏิหาริย์ขณะประสูติเท่านั้น

มุมมองทางประวัติศาสตร์: นักวิชาการด้านพุทธศาสนาบางท่านมองว่า การกำหนดให้ทั้ง 3 เหตุการณ์ตรงกันในวันเดียว เป็นการจัดระเบียบ เพื่อให้ง่ายต่อการ ระลึกถึงพระคุณของพระพุทธเจ้า ในคราวเดียว ซึ่งกลายเป็นที่ยอมรับในสายเถรวาท

สรุป: เป็นความเชื่อที่สืบทอดมาจากคัมภีร์รุ่นหลัง (อรรถกถา) เพื่อยกย่องพระพุทธเจ้า ว่าเป็นมหาบุรุษ ที่มีเหตุการณ์สำคัญในชีวิตสอดคล้องกันอย่างน่าอัศจรรย์ แต่ไม่ใช่คำกล่าวโดยตรงจากพระโอษฐ์ที่ปรากฏในพระไตรปิฎกครับ

2)
คัมภีร์อรรถกถาฉบับไหนที่แต่งเรื่องนี้

คำตอบจากAI

หลักฐานที่ระบุว่าพระพุทธเจ้าประสูติ ตรัสรู้ และปรินิพพานในวันเดียวกัน (วันเพ็ญเดือนวิสาขะ) ปรากฏชัดเจนที่สุดในคัมภีร์ "อรรถกถา" หลายเล่ม โดยเล่มที่ถือเป็นต้นแบบ และมีการกล่าวถึงอย่างละเอียดคือ

1. อรรถกถา ขุททกนิกาย ชาดก (คัมภีร์อรรถกถาชาดก)
ในส่วนที่เรียกว่า "นิทานกถา" (บทนำของคัมภีร์ชาดก) ซึ่งรวบรวมประวัติ ของพระพุทธเจ้า ตั้งแต่สมัยเสวยพระชาติ เป็นพระโพธิสัตว์จนถึงการปรินิพพาน

เนื้อหา: ระบุลำดับเหตุการณ์สำคัญ ในพระชนมชีพไว้อย่างชัดเจนว่า ทั้งการประสูติ การตรัสรู้ และการปรินิพพาน ล้วนเกิดขึ้นในวันเพ็ญ เดือนวิสาขะ (เดือน 6)

2. อรรถกถา ทีฆนิกาย (ชื่อคัมภีร์ สุมังคลวิลาสินี)
คัมภีร์นี้แต่งโดย พระพุทธโฆสาจารย์ (ประมาณ พ.ศ. 1000) เพื่ออธิบายความ ในพระไตรปิฎก ส่วนทีฆนิกาย

เนื้อหา: ในอรรถกถา "มหาปรินิพพานสูตร" มีการอธิบายเชื่อมโยงเหตุการณ์ต่างๆ ว่าเป็นเรื่องน่าอัศจรรย์ที่พระพุทธเจ้า ทรงกำหนดวันปรินิพพาน ให้ตรงกับวันประสูติ และวันตรัสรู้

3. คัมภีร์ชินกาลมาลีปกรณ์
แม้จะไม่ใช่คัมภีร์อรรถกถาโดยตรง (เป็นคัมภีร์พงศาวดารทางพุทธศาสนา ที่แต่งใน ล้านนา) แต่เป็นเล่มที่มีบทบาทมาก ในการเผยแพร่แนวคิดนี้ในประเทศไทย โดย รวบรวม วัน เวลา และสถานที่ของทั้ง 3 เหตุการณ์ไว้อย่างเป็นระบบ จนกลายเป็นพุทธประวัติ ฉบับมาตรฐาน ที่เราเรียนกัน

สรุปสั้นๆ: คัมภีร์ อรรถกถาชาดก (นิทานกถา) และ สุมังคลวิลาสินี คือแหล่งที่มาสำคัญ ที่นำเหตุการณ์ทั้ง 3 มาขมวดรวมกันในวันเดียว เพื่อเน้นย้ำถึงความเป็น "มหาบุรุษ" และความอัศจรรย์ ของพระพุทธองค์ครับ

ความเห็น

สรุปว่า พระพุทธเจ้าประสูติ ตรัสรู้ และปรินิพพาน เป็นวันเดียวกัน นั้นเป็นเรื่องที่แต่งขึ้นมาภายหลัง พระพุทธเจ้าไม่เคยกล่าวในเรื่องนี้แต่อย่างใด

หลักฐานที่ ai ระบุมี 3 แหล่ง คือ
1) อรรถกถา ขุททกนิกาย ชาดก (คัมภีร์อรรถกถาชาดก)
2) อรรถกถา ทีฆนิกาย (ชื่อคัมภีร์ สุมังคลวิลาสินี)
3) คัมภีร์ชินกาลมาลีปกรณ์ (คัมภีร์ล้านนา)

คำว่า อรรถกถา วงการพุทธศาสนาในบ้านเรามักกล่าวว่า เป็นการอธิบายพระสูตร หรืออธิบายขยายความคำสอนของพระพุทธเจ้าให้เข้าใจชัดเจนยิ่งขึ้น แต่ข้อเท็จจริงแล้ว มีทั้งขยายความตามพระสูตรบ้าง ขยายความเกินเลยพระสูตรบ้าง บัญญัติศัพท์ใหม่ๆขึ้นมาบ้าง และมีเรื่องราวที่แต่งใหม่บ้าง เช่นกรณีนี้ เป็นต้น