16/2) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๒ พระวินัยปิฎก เล่มที่ ๒ ข้อ [๕๗๕] - [๕๗๘]
มหาวิภังค์ ภาค ๒
ปาจิตตีย์ วรรคที่ ๖

๖. สุราปานวรรค สิกขาบทที่ ๑
1)
เรื่องพระสาคตะ

          [๕๗๕] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้า เสด็จจาริกในเจติยชนบท ได้ดำเนินทรงไปทาง ตำบลบ้านรั้วงาม คนเลี้ยงโค คนเลี้ยงปศุสัตว์ คนชาวนา คนเดินทาง ได้แลเห็นพระผู้มีพระภาค กำลังทรงดำเนินมาแต่ไกลเที่ยว.

          ครั้นแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ขอพระองค์อย่าได้เสด็จไปยังท่ามะม่วง เลย พระพุทธเจ้าข้า, เพราะที่ท่ามะม่วงมีนาคอาศัยอยู่ในอาศรมชฎิล เป็นสัตว์มีฤทธิ์ เป็นอสรพิษร้าย มันจะได้ไม่ทำร้ายพระองค์ พระพุทธเจ้าข้า.

          เมื่อเขากราบทูลเรื่องนั้นแล้ว พระองค์ได้ทรงดุษณี,
          แม้ครั้งที่สองแล ... แม้ครั้งที่สามแล ...

          ครั้นพระผู้มีพระภาค เสด็จจาริกโดยลำดับ ถึงตำบลบ้านรั้วงามแล้ว ทราบว่า พระองค์ประทับอยู่ ณ ตำบลบ้านรั้วงามนั้น.

          ครั้งนั้นแล ท่านพระสาคตะ เดินผ่านไปทางท่ามะม่วง อาศรมชฎิล.

          ครั้นถึงแล้วได้เข้าไปยังโรงบูชาไฟ ปูหญ้าเครื่องลาด นั่งคู้บัลลังก์ ตั้งกายตรง ดำรงสติไว้เฉพาะหน้า. นาคนั้น พอแลเห็นท่านพระสาคตะเดินผ่านเข้ามา ได้เป็นสัตว์ ดุร้ายขุ่นเคือง, จึงบังหวนควันขึ้นในทันใด.แม้ท่านพระสาคตะ ก็บังหวนควันขึ้น. มันทนความลบหลู่ไม่ได้ จึงพ่นไฟสู้ในทันที. แม้ท่านพระสาคตะ ก็เข้าเตโชธาตุกสิณ สมาบัติ บันดาลไฟต้านทานไว้. ครั้นท่านครอบงำไฟของนาคนั้นด้วยเตโชสิณแล้ว เดินผ่านไปทางตำบลบ้านรั้วงาม.

          ส่วนพระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ ตำบลบ้านรั้วงาม ตามพระพุทธาภิรมย์แล้ว เสด็จหลีกไปสู่จาริกทางพระนครโกสัมพี. พวกอุบาสกชาวพระนครโกสัมพี ได้ทราบข่าว ว่า พระคุณเจ้าสาคตะได้ต่อสู้กับนาคผู้อยู่ ณ ตำบลท่ามะม่วง. พอดีพระผู้มีพระภาค เสด็จจาริกโดยลำดับถึงพระนครโกสัมพี. จึงพวกอุบาสก ชาวพระนครโกสัมพี พากัน รับเสด็จพระผู้มีพระภาคแล้ว เข้าไปหาท่านพระสาคตะ กราบไหว้แล้วยืนอยู่ ณ ที่ควร ส่วนข้างหนึ่ง, แล้วถามท่านว่า ท่านขอรับอะไรเป็นของหายาก และเป็นของชอบของ พระคุณเจ้า พวกกระผมจะจัดของอะไรถวายดี?

          เมื่อเขาถามอย่างนั้นแล้ว, พระฉัพพัคคีย์ได้กล่าวตอบคำนี้ กะพวกอุบาสกว่า มี ท่านทั้งหลาย สุราใสสีแดงดังเท้านกพิราบ เป็นของหายาก ทั้งเป็นของชอบของ พวกพระ ท่านทั้งหลายจงแต่งสุรานั้นถวายเถิด.

          ครั้งนั้น พวกอุบาสกชาวพระนครโกสัมพี ได้จัดเตรียมสุราใสสีแดงดังเท้า นกพิราบไว้ทุกๆ ครัวเรือน, พอเห็นท่านพระสาคตะเดินมาบิณฑบาต จึงต่างพากัน กล่าวเชื้อเชิญว่า นิมนต์พระคุณเจ้าสาคตะดื่มสุราใสสีแดงดังเท้านกพิราบเจ้าข้า, นิมนต์พระคุณเจ้าสาคตะดื่มสุราใสสีแดง ดังเท้านกพิราบ เจ้าข้า.

          ครั้งนั้น ท่านพระสาคตะ ได้ดื่มสุราใสสีแดง ดังเท้าดังนกพิราบทุกๆ ครัวเรือนแล้ว เมื่อจะเดินออกจากเมือง, ได้ล้มกลิ้งอยู่ที่ประตูเมือง

          พอดีพระผู้มีพระภาค เสด็จออกจากเมืองพร้อมด้วยภิกษุเป็นอันมาก, ได้ทอดพระเนตร เห็นท่านพระสาคตะ ล้มกลิ้งอยู่ที่ประตูเมือง, จึงรับสั่งกะภิกษุ ทั้งหลายว่า ดูกรภิกษุทั้งหลายพวกเธอ จงช่วยกันหามสาคตะไป.

          ภิกษุเหล่านั้น รับสนองพระพุทธดำรัสแล้ว หามท่านพระสาคตะไปสู่อาราม ให้นอนหันศีรษะไปทางพระผู้มีพระภาค. แต่ท่านพระสาคตะได้พลิกกลับนอน ผันแปร เท้าทั้งสองไปทางพระผู้มีพระภาค.

          ลำดับนั้น พระผู้มีพระภาครับสั่งถามภิกษุทั้งหลายว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย สาคตะ มีความเคารพ มีความยำเกรงในตถาคตมิใช่หรือ?

          ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า เป็นดังรับสั่ง พระพุทธเจ้าข้า.
          ภ. ดูกรภิกษุทั้งหลาย เออก็บัดนี้ สาคตะมีความเคารพ มีความยำเกรงในตถาคต อยู่หรือ?
          ภิ. ข้อนั้นไม่มีเลย พระพุทธเจ้าข้า.
          ภ. ดูกรภิกษุทั้งหลาย สาคตะได้ต่อสู้กับนาคอยู่ที่ตำบลท่ามะม่วงมิใช่หรือ?
          ภิ. ใช่ พระพุทธเจ้าข้า.
          ภ. ดูกรภิกษุทั้งหลาย เดี๋ยวนี้สาคตะสามารถจะต่อสู้แม้กับงูน้ำได้หรือ?
          ภิ. ไม่ได้ พระพุทธเจ้าข้า.
          ภ. ดูกรภิกษุทั้งหลาย น้ำที่ดื่มเข้าไปแล้วถึงวิสัญญีภาพนั้นควรดื่มหรือไม่?
          ภิ. ไม่ควรดื่ม พระพุทธเจ้าข้า.

          ภ. ดูกรภิกษุทั้งหลาย การกระทำของสาคตะ ไม่เหมาะ ไม่สม ไม่ควร ไม่ใช่กิจ ของ สมณะใช้ไม่ได้ ไม่ควรทำ, ไฉน สาคตะจึงได้ดื่มน้ำที่ทำผู้ดื่มให้เมาเล่า? การกระทำของสาคตะนั่น ไม่เป็นไปเพื่อความเลื่อมใส ของชุมชนที่ยังไม่เลื่อมใส หรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่งของชุมชนที่เลื่อมใสแล้ว ...

          ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอ พึงยกสิกขาบทนี้ขึ้นแสดง อย่างนี้ ว่าดังนี้:-

2)
พระบัญญัติ
          ๑๐๐. ๑. เป็นปาจิตตีย์ ในเพราะดื่มสุราและเมรัย.

เรื่องพระสาคตะ จบ.

3)
สิกขาบทวิภังค์
          [๕๗๖] ที่ชื่อว่า สุรา ได้แก่สุราที่ทำด้วยแป้ง สุราที่ทำด้วยขนม สุราที่ทำด้วย ข้าวสุกสุรา ที่หมักส่าเหล้า สุราที่ผสมด้วยเครื่องปรุง.

          ที่ชื่อ เมรัย ได้แก่น้ำดองดอกไม้ น้ำดองผลไม้ น้ำดองน้ำผึ้ง น้ำดองน้ำอ้อยงบ น้ำดอง ที่ผสมด้วยเครื่องปรุง.

          คำว่า ดื่ม คือ ดื่ม โดยที่สุดแม้ด้วยปลายหญ้าคา, ต้องอาบัติปาจิตตีย์.

4)
บทภาชนีย์
ติกะปาจิตตีย์
          [๕๗๗] น้ำเมา ภิกษุสำคัญว่าน้ำเมา ดื่ม, ต้องอาบัติปาจิตตีย์. น้ำเมา ภิกษุสงสัย ดื่ม,ต้องอาบัติปาจิตตีย์.
          น้ำเมา ภิกษุสำคัญว่ามิใช่น้ำเมา ดื่ม, ต้องอาบัติปาจิตตีย์.ทุกะทุกกฏ
          ไม่ใช่น้ำเมา ภิกษุสำคัญว่าน้ำเมา ดื่ม, ต้องอาบัติทุกกฏ.
          ไม่ใช่น้ำเมา ภิกษุสงสัย ดื่ม, ต้องอาบัติทุกกฏ.ไม่ต้องอาบัติ
          ไม่ใช่น้ำเมา ภิกษุสำคัญว่าไม่ใช่น้ำเมา ดื่ม, ไม่ต้องอาบัติ.

5)
อนาปัตติวาร
          [๕๗๘] ภิกษุดื่มน้ำที่มีกลิ่นรสเหมือนน้ำเมา แต่ไม่ใช่น้ำเมา ๑; ภิกษุดื่มน้ำเมา ที่เจือลงในแกง ๑, ... ที่เจือลงในเนื้อ ๑, ... ที่เจือลงในน้ำมัน ๑, ... น้ำเมาในน้ำอ้อย ที่ดองมะขามป้อม ๑,ภิกษุดื่มยาดองอริฏฐะ ซึ่งไม่ใช่ของเมา ๑, ภิกษุวิกลจริต ๑, ภิกษุอาทิกัมมิกะ ๑, ไม่ต้องอาบัติแล.