16/2) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๒ พระวินัยปิฎก เล่มที่ ๒ ข้อ [๕๗๙]-[๕๘๕]
มหาวิภังค์ ภาค ๒

๖. สุราปานวรรค สิกขาบทที่ ๒
1)
เรื่องพระฉัพพัคคีย์

          [๕๗๙] โดยสมัยนั้น พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระเชตวันอาราม ของ อนาถบิณฑิกคหบดี เขตพระนครสาวัตถี. ครั้งนั้น พระฉัพพัคคีย์ ได้ทำภิกษุรูปหนึ่ง ในจำพวก ภิกษุสัตตรสวัคคีย์ ให้หัวเราะ เพราะจี้ด้วยนิ้วมือ.

           ภิกษุรูปนั้นเหนื่อย หายใจไม่ทันได้ถึงมรณภาพลง.

           บรรดาภิกษุที่เป็นผู้มักน้อย ... ต่างก็เพ่งโทษ ติเตียน โพนทะนาว่า ไฉน พระฉัพพัคคีย์ จึงได้ทำภิกษุให้หัวเราะ เพราะจี้ด้วยนิ้วมือเล่า? แล้วกราบทูลเรื่องนั้น แด่ผู้มีพระภาค ...

2)
ทรงสอบถาม
          พระผู้มีพระภาค ทรงสอบถามพระฉัพพัคคีย์ว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ข่าวว่า พวกเธอทำภิกษุให้หัวเราะ เพราะจี้ด้วยนิ้วมือ จริงหรือ?

          พระฉัพพัคคีย์ทูลรับว่า จริง พระพุทธเจ้าข้า.

ทรงติเตียนแล้วบัญญัติสิกขาบท
          พระผู้มีพระภาคพุทธเจ้า ทรงติเตียนว่า ดูกรโมฆบุรุษทั้งหลาย ไฉน พวกเธอ จึงได้ทำภิกษุให้หัวเราะ เพราะจี้ด้วยนิ้วมือเล่า? การกระทำของพวกเธอนั่น ไม่เป็นไป เพื่อความเลื่อมใสของชุมชน ที่ยังไม่เลื่อมใส หรือเพื่อความเลื่อมใสยิ่ง ของชุมชน ที่เลื่อมใสแล้ว ...

          ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็แลพวกเธอพึงยกสิกขาบทนี้ ขึ้นแสดงอย่างนี้ ว่าดังนี้:-

3)
พระบัญญัติ
          ๑๐๑. ๒. เป็นปาจิตตีย์ ในเพราะจี้ด้วยนิ้วมือ.

เรื่องพระฉัพพัคคีย์ จบ.

สิกขาบทวิภังค์
          [๕๘๐] ที่ชื่อว่า จี้ด้วยนิ้วมือ คือ ใช้นิ้วมือจี้ อุปสัมบันมีความประสงค์จะยัง
อุปสัมบันให้หัวเราะ ถูกต้องกายด้วยกาย, ต้องอาบัติปาจิตตีย์.

4)
บทภาชนีย์
ติกะปาจิตตีย์
          [๕๘๑] อุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าอุปสัมบัน ใช้นิ้วมือจี้ให้หัวเราะ ต้องอาบัติ ปาจิตตีย์.
          อุปสัมบัน ภิกษุสงสัย ใช้นิ้วมือจี้ให้หัวเราะ ต้องอาบัติปาจิตตีย์.
          อุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่า อนุปสัมบัน ใช้นิ้วมือจี้ให้หัวเราะ ต้องอาบัติปาจิตตีย์.

ทุกกฏ
          [๕๘๒] ภิกษุเอากายถูกต้องของเนื่องด้วยกาย ต้องอาบัติทุกกฏ.
          ภิกษุเอาของเนื่องด้วยกายถูกต้องกาย ต้องอาบัติทุกกฏ.
          ภิกษุเอาของเนื่องด้วยกาย ถูกต้องของเนื่องด้วยกาย ต้องอาบัติทุกกฏ.
          ภิกษุเอาของโยนถูกต้องกาย ต้องอาบัติทุกกฏ.
          ภิกษุเอาของโยนถูกต้องของเนื่องด้วยกายต้องอาบัติทุกกฏ.
          ภิกษุเอาของโยนถูกต้องของโยน ต้องอาบัติทุกกฏ.

          [๕๘๓] ภิกษุเอากาย ถูกต้องกายอนุปสัมบัน ต้องอาบัติทุกกฏ.
          ภิกษุเอากาย ถูกต้องของเนื่องด้วยกาย ต้องอาบัติทุกกฏ.
          ภิกษุเอาของ เนื่องด้วยกาย ถูกต้องกาย ต้องอาบัติทุกกฏ.
          ภิกษุเอาของ เนื่องด้วยกาย ถูกต้องของเนื่องด้วยกาย ต้องอาบัติทุกกฏ.
          ภิกษุเอาของ โยนถูกต้องกาย ต้องอาบัติทุกกฏ.
          ภิกษุเอาของ โยนถูกต้องของเนื่องด้วยกาย ต้องอาบัติทุกกฏ.
          ภิกษุเอาของ โยนไปถูกต้องของโยนมา ต้องอาบัติทุกกฏ.

          [๕๘๔] อนุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าอุปสัมบัน เอานิ้วมือจี้ให้หัวเราะ ต้องอาบัติ ทุกกฏ.
          อนุปสัมบัน ภิกษุสงสัย ... ต้องอาบัติทุกกฏ.
          อนุปสัมบัน ภิกษุสำคัญว่าอนุปสัมบัน ... ต้องอาบัติทุกกฏ.

5)
อนาปัตติวาร
          [๕๘๕] ภิกษุไม่ประสงค์จะให้หัวเราะ เมื่อมีกิจจำเป็น ถูกต้องเข้า ๑, ภิกษุวิกลจริต ๑, ภิกษุอาทิกัมมิกะ ๑, ไม่ต้องอาบัติแล.