26/4) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔ พระวินัยปิฎก เล่มที่ ๔ ข้อ [๒๕๑]
มหาวรรค ภาค ๑
1)

พวกที่พร้อมเพรียงกันเป็นต้นเลื่อนปวารณา

          [๒๕๑] ก็โดยสมัยนั้นแล ภิกษุมากรูปด้วยกัน ซึ่งเคยเห็นร่วมคบหากันมา จำพรรษาอยู่ในอาวาสแห่งหนึ่ง ในโกศลชนบท. เมื่อพวกเธอพร้อมเพรียงกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกันอยู่ ย่อมบรรลุผาสุวิหารธรรม อย่างใดอย่างหนึ่ง จึงพวกเธอ ได้มีความปริวิตกว่า เมื่อพวกเราพร้อมเพรียงกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกันอยู่ได้บรรลุ ผาสุวิหารธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งแล้ว. ถ้าพวกเราจักปวารณากันเสียในบัดนี้ บางทีพวก ภิกษุปวารณากันแล้ว จะพึงหลีกไปสู่จาริกก็จะมีบ้าง เมื่อเป็นเช่นนั้น พวกเราก็จัก เหินห่าง จากผาสุวิหารธรรมนี้ พวกเราจะพึงปฏิบัติอย่างไรหนอ แล้วกราบทูลเรื่องนั้น แด่พระผู้มีพระภาค.

26/4) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔ พระวินัยปิฎก เล่มที่ ๔ ข้อ [๒๕๑]
มหาวรรค ภาค ๑
2)

พระพุทธานุญาตให้เลื่อนปวารณา

          พระผู้มีพระภาคตรัสอนุญาตแก่ภิกษุทั้งหลาย ว่าดังนี้:-

          ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็ภิกษุในศาสนานี้มากรูปด้วยกัน ซึ่งเคยเห็นร่วมคบหากันมา จำพรรษา อยู่ในอาวาสแห่งหนึ่ง.

           เมื่อพวกเธอพร้อมเพรียงกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกันอยู่ ย่อมบรรลุ ผาสุวิหารธรรม อย่างใดอย่างหนึ่ง.

          หากภิกษุทั้งหลายในสังฆสันนิบาตนั้นคิดกันอย่างนี้ว่าพวกเราพร้อมเพรียงกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกันอยู่ ได้บรรลุผาสุวิหารธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งแล้ว ถ้าพวกเรา จักปวารณากันเสียในบัดนี้ บางทีพวกภิกษุปวารณากันแล้ว จะพึงหลีกไปสู่จาริก ก็จะมีบ้าง เมื่อเป็นเช่นนั้น พวกเราก็จักเหินห่างจากผาสุวิหารธรรมนี้ ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุเหล่านั้น ทำการเลื่อนปวารณาออกไป.

26/4) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔ พระวินัยปิฎก เล่มที่ ๔ ข้อ [๒๕๑]
มหาวรรค ภาค ๑
3)

วิธีเลื่อนปวารณา

          ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็แล สงฆ์พึงทำการเลื่อนปวารณาอย่างนี้.

          ภิกษุทุกๆ รูปต้องประชุมพร้อมกัน. ครั้นแล้วภิกษุผู้ฉลาด ผู้สามารถ พึงประกาศ ให้สงฆ์ทราบ ด้วยญัตติทุติยกรรมวาจา ว่าดังนี้:-

26/4) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔ พระวินัยปิฎก เล่มที่ ๔ ข้อ [๒๕๑]
มหาวรรค ภาค ๑
4)

กรรมวาจาเลื่อนปวารณา

          ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า เมื่อพวกเราพร้อมเพรียงกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกันอยู่ ได้บรรลุผาสุวิหารธรรมอย่างใด อย่างหนึ่งแล้ว. หากพวกเราจัก ปวารณาเสียในบัดนี้ บางทีภิกษุทั้งหลาย ปวารณากันแล้ว พึงหลีกไปสู่จาริกก็จะมีบ้าง เมื่อเป็นเช่นนั้น พวกเราก็จักเหินห่างจากผาสุวิหารธรรมนี้ ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ ์ถึงที่แล้วสงฆ์พึงทำการเลื่อนปวารณาออกไป บัดนี้พึงทำอุโบสถ สวดปาติโมกข์ พึงปวารณาในวันเพ็ญเดือน ๑๒ เป็นที่ครบ ๔ เดือนที่จะมาถึง. นี่เป็นญัตติ.

          ท่านเจ้าข้า ขอสงฆ์จงฟังข้าพเจ้า เมื่อพวกเราพร้อมเพรียงกัน ปรองดองกัน ไม่วิวาทกันอยู่ ได้บรรลุผาสุวิหารธรรมอย่างใดอย่างหนึ่งแล้ว. หากพวกเราจักปวารณา เสียในบัดนี้ บางทีภิกษุทั้งหลายปวารณากันแล้ว พึงหลีกไปสู่จาริกก็จะมีบ้าง เมื่อเป็นเช่นนั้น พวกเราก็จักเหินห่างจากผาสุวิหารธรรมนี้.

          สงฆ์ทำการเลื่อนปวารณาออกไป บัดนี้สงฆ์จักทำอุโบสถ สวดปาติโมกข์ จักปวารณาในวันเพ็ญเดือน ๑๒ เป็นที่ครบ ๔ เดือนที่จะมาถึง การกระทำซึ่งการ เลื่อนปวารณาออกไป เดี๋ยวนี้สงฆ์จักทำอุโบสถ สวดปาติโมกข์จักปวารณา ในวันเพ็ญเดือน ๑๒ เป็นที่ครบ ๔ เดือนที่จะมาถึง ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึง เป็นผู้นิ่ง ไม่ชอบแก่ท่านผู้ใด ท่านผู้นั้นพึงพูด.

          การเลื่อนปวารณาอันสงฆ์ทำแล้ว บัดนี้สงฆ์จักทำอุโบสถ สวดปาติโมกข์ จักปวารณาในวันเพ็ญเดือน ๑๒ เป็นที่ครบ ๔ เดือนที่จะมาถึง ชอบแก่สงฆ์ เหตุนั้น จึงนิ่งข้าพเจ้าทรงความนี้ไว้ด้วยอย่างนี้.

26/4) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔ พระวินัยปิฎก เล่มที่ ๔ ข้อ [๒๕๑]
มหาวรรค ภาค ๑
5)

ไม่เป็นใหญ่ในปวารณา

          ดูกรภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุเหล่านั้น ทำการเลื่อนปวารณาออกไปแล้ว หากจะมีภิกษุสักรูปหนึ่งพูดอย่างนี้ว่า อาวุโสทั้งหลาย ผมปรารถนาจะหลีกไป สู่จาริกตามชนบท เพราะผมมีกิจจำเป็นที่ชนบท. ภิกษุรูปนั้นอันภิกษุทั้งหลายพึ งกล่าวอย่างนี้ว่า ดีแล้ว อาวุโส ท่านปวารณาแล้วจึงค่อยไป.

           ดูกรภิกษุทั้งหลาย หากภิกษุรูปนั้นอันสงฆ์ปวารณาอยู่ งดปวารณาของ ภิกษุรูปหนึ่งเสีย ภิกษุผู้งดปวารณา อันภิกษุผู้ถูกห้ามปวารณาพึงกล่าวอย่างนี้ว่า อาวุโส ท่านไม่เป็นใหญ่ ในการปวารณาของผมๆ จักยังไม่ปวารณาก่อน. ดูกรภิกษุทั้งหลาย เมื่อภิกษุนั้นปวารณาอยู่ภิกษุรูปหนึ่ง ห้ามปวารณาของภิกษุรูปนั้น สงฆ์พึงสอบสวน สืบสวนทั้ง ๒ ฝ่าย แล้วปรับอาบัติตามธรรม.

          ดูกรภิกษุทั้งหลาย หากภิกษุรูปนั้น ทำกรณียกิจนั้น ในชนบทเสร็จแล้วกลับมา สู่อาวาสนั้น ภายในวันเพ็ญเดือน ๑๒ เป็นที่ครบ ๔ เดือน หากเมื่อภิกษุเหล่านั้น กำลังปวารณา ภิกษุอีกรูปหนึ่ง งดปวารณาของภิกษุรูปนั้น ภิกษุผู้งดปวารณา อันภิกษุ ผู้ถูกงดพึงกล่าวอย่างนี้ว่า อาวุโส ท่านไม่เป็นใหญ่ในปวารณาของผม เพราะผม ปวารณาเสร็จแล้ว.

           ดูกรภิกษุทั้งหลาย หากเมื่อภิกษุเหล่านั้น ปวารณาอยู่ ภิกษุนั้นงดปวารณา ของภิกษุอีกรูปหนึ่ง. ทั้ง ๒ ฝ่ายสงฆ์พึงสอบสวนสืบสวน เป็นการสงฆ์ ปรับอาบัติ ตามธรรมแล้วจึงปวารณาเถิด.

26/4) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔ พระวินัยปิฎก เล่มที่ ๔ ข้อ [๒๕๑]
มหาวรรค ภาค ๑

หัวข้อประจำขันธกะ (๔๖ เรื่อง)

          [๒๕๒] ๑. เรื่องภิกษุจำพรรษาในโกศลชนบทมาเฝ้าพระศาสดา
๒. เรื่องจำพรรษา ไม่ผาสุกเหมือนปศุสัตว์อยู่ร่วมกัน
๓. เรื่องการปวารณาที่เหมาะสมเพื่อว่ากล่าวกัน
๔. เรื่อง พระฉัพพัคคีย์นั่งราบบนอาสนะปวารณา
๕. เรื่องวันปวารณามี ๒ วัน
๖. เรื่องอาการที่ทำ ปวารณา
๗. เรื่องให้ภิกษุอาพาธมอบปวารณา
๘. เรื่องภิกษุถูกพวกญาติคุมตัวไว้
๙. เรื่อง ภิกษุถูกพระราชาคุมตัวไว้
๑๐. เรื่องภิกษุถูกพวกโจรจับไว้
๑๑. เรื่องภิกษุถูกพวกนักเลง จับไว้
๑๒. เรื่องภิกษุถูกภิกษุผู้เป็นข้าศึกจับไว้
๑๓. เรื่องสงฆ์ปวารณา ๕ รูป
๑๔. เรื่อง คณะปวารณา ๔ รูป
๑๕. เรื่องคณะปวารณา ๓ รูป
๑๖. เรื่องคณะปวารณา ๒ รูป
๑๗. เรื่องภิกษุรูปเดียวอธิษฐานปวารณา
๑๘. เรื่องภิกษุต้องอาบัติปวารณา
๑๙. เรื่องภิกษุ สงสัยในอาบัติปวารณา
๒๐. เรื่องภิกษุระลึกอาบัติ
๒๑. เรื่องสงฆ์ทั้งหมดต้องสภาคาบัติ
๒๒. เรื่องสงฆ์ทั้งหมดสงสัยในสภาคาบัติ
๒๓. เรื่องภิกษุเจ้าถิ่นพวกอื่นมามากกว่า
๒๔. เรื่อง ภิกษุเจ้าถิ่นพวกอื่นมาเท่ากัน
๒๕. เรื่องภิกษุเจ้าถิ่นพวกอื่นมาน้อยกว่า
๒๖. เรื่องวัน ปวารณาของเจ้าถิ่นเป็น ๑๔ ค่ำ
๒๗. เรื่องลักษณะเจ้าถิ่น
๒๘. เรื่องภิกษุสองสังวาสปวารณา
๒๙. เรื่องไม่ควรไป
๓๐. เรื่องไม่ควรปวารณาในบริษัทมีภิกษุณีเป็นต้นนั่งอยู่ด้วย
๓๑. เรื่อง ให้ฉันทะ
๓๒. เรื่องห้ามปวารณาในวันมิใช่วันปวารณา
๓๓. เรื่องคนชาวดง
๓๔. เรื่อง ราตรีจวนสว่าง
๓๕. เรื่องฝน
๓๖. เรื่องมีอันตราย
๓๗. เรื่องภิกษุมีอาบัติปวารณา
๓๘. เรื่องไม่ยอมทำโอกาส
๓๙. เรื่องงดปวารณาของพวกเราก่อน
๔๐. เรื่องไม่เป็นอันงด ปวารณา
๔๑. เรื่องงดปวารณาของภิกษุ งดเพราะเรื่องอะไรเป็นต้น เป็นอย่างไร งดด้วย
ได้เห็น ได้ยิน หรือรังเกียจโจทก์และจำเลย
๔๒. เรื่องภิกษุต้องอาบัติถุลลัจจัย
๔๓. เรื่อง วัตถุปรากฏ
๔๔. เรื่องก่อความบาดหมาง
๔๕. เรื่องเลื่อนปวารณา
๔๖. เรื่องไม่เป็นใหญ่ ในปวารณา.