17/4) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔ พระวินัยปิฎก เล่มที่ ๔ ข้อ [๑๖๘] - [๑๗๔]
มหาวรรค ภาค ๑
1)

จะแสดงธรรมท่ามกลางสงฆ์ต้องได้รับอาราธนา(ขอร้อง)ก่อน

          [๑๖๘] ก็โดยสมัยนั้นแล พระฉัพพัคคีย์ไม่ได้รับอาราธนา แสดงธรรมในท่ามกลางสงฆ์. ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาค. พระผู้มีพระภาครับสั่งห้ามภิกษุทั้งหลายว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่ได้รับอาราธนา ไม่พึงแสดงธรรมในท่ามกลางสงฆ์ รูปใดแสดง ต้องอาบัติทุกกฏ.

          ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้เถระ แสดงธรรมเอง หรือให้อาราธนาผู้อื่นแสดง.

17/4) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔ พระวินัยปิฎก เล่มที่ ๔ ข้อ [๑๖๘] - [๑๗๔]
มหาวรรค ภาค ๑

2)
ถามพระวินัยท่ามกลางสงฆ์ ต้องได้รับสมมติก่อน

          [๑๖๙] ก็โดยสมัยนั้นแล พระฉัพพัคคีย์ยังไม่ได้รับสมมติ ถามพระวินัยในท่ามกลางสงฆ์ภิกษุทั้งหลาย กราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาค. พระผู้มีพระภาครับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุยังไม่ได้รับสมมติ ไม่พึงถามวินัยในท่ามกลางสงฆ์ รูปใดถาม ต้องอาบัติทุกกฏ.

          ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุผู้ได้รับสมมติแล้ว ถามวินัยในท่ามกลางสงฆ์ได้.

3)
วิธีสมมติเป็นผู้ถาม

          ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็แลภิกษุพึงสมมติอย่างนี้. ตนเองสมมติตนก็ได้ ภิกษุอื่นสมมติภิกษุอื่นก็ได้.

          อย่างไรเล่า ชื่อว่าตนเองสมมติตน?
ภิกษุผู้ฉลาด ผู้สามารถ พึงประกาศให้สงฆ์ทราบ ด้วยญัตติกรรมวาจา ว่าดังนี้:-

17/4) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔ พระวินัยปิฎก เล่มที่ ๔ ข้อ [๑๖๘] - [๑๗๔]
มหาวรรค ภาค ๑

4)
กรรมวาจาสมมติตน
          พระสงฆ์เจ้าข้า ขอจงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว ข้าพเจ้าขอถามพระวินัยต่อผู้มีชื่อนี้.
          อย่างนี้ ชื่อว่าตนเองสมมติตน.
          อย่างไรเล่า ชื่อว่าภิกษุอื่นสมมติภิกษุอื่น?
          ภิกษุผู้ฉลาด ผู้สามารถ พึงประกาศให้สงฆ์ทราบด้วยญัตติกรรมวาจา ว่าดังนี้:-

5)
กรรมวาจาสมมติผู้อื่น
          พระสงฆ์เจ้าข้า ขอจงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว           ขอผู้มีชื่อนี้ถามพระวินัยต่อผู้มิชื่อนี้.
          อย่างนี้ ชื่อว่าภิกษุอื่นสมมติภิกษุอื่น.

17/4) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔ พระวินัยปิฎก เล่มที่ ๔ ข้อ [๑๖๘] - [๑๗๔]
มหาวรรค ภาค ๑

6)
ถามพระวินัยต้องตรวจดูบริษัทก่อน
          สมัยต่อมา ภิกษุทั้งหลายผู้มีศีลเป็นที่รัก ได้รับสมมติแล้ว ถามพระวินัยในท่ามกลางสงฆ์.พระฉัพพัคคีย์ได้อาฆาต เคืองแค้น คุกคามจะฆ่าเสีย. ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาค. พระผู้มีพระภาครับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุ แม้ที่ได้รับสมมติแล้ว ตรวจดูบริษัท พิจารณาดูบุคคลแล้วจึงถามวินัยในท่ามกลางสงฆ์.

          สมัยต่อมา พระฉัพพัคคีย์ยังไม่ได้รับสมมติ วิสัชนาพระวินัยในท่ามกลางสงฆ์. ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้น แด่พระผู้มีพระภาค. พระผู้มีพระภาครับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่าดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุผู้ยังไม่ได้รับสมมติ ไม่พึงวิสัชนาวินัยในท่ามกลางสงฆ์ รูปใดวิสัชนาต้องอาบัติทุกกฏ.

          ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุที่ได้รับสมมติแล้ว วิสัชนาวินัยในท่ามกลางสงฆ์.

17/4) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔ พระวินัยปิฎก เล่มที่ ๔ ข้อ [๑๖๘] - [๑๗๔]
มหาวรรค ภาค ๑

7)
วิธีสมมติเป็นผู้วิสัชนา
          ดูกรภิกษุทั้งหลาย ก็แล ภิกษุพึงสมมติอย่างนี้. ตนเองสมมติตนก็ได้           ภิกษุอื่นสมมติภิกษุอื่นก็ได้.
          อย่างไรเล่า ชื่อว่าตนเองสมมติตน?
          ภิกษุผู้ฉลาด ผู้สามารถ พึงประกาศให้สงฆ์ทราบ ด้วยญัตติกรรมวาจา ว่าดังนี้:-

8)
กรรมวาจาสมมติตน
          พระสงฆ์เจ้าข้า ขอจงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่ง ของสงฆ์ถึงที่แล้ว           ข้าพเจ้าอันผู้มีชื่อนี้ ถามถึงพระวินัยแล้ว ขอวิสัชนา.
          อย่างนี้ ชื่อว่าตนเองสมมติตน.
          อย่างไรเล่า ชื่อว่าภิกษุอื่นสมมติภิกษุอื่น?
          ภิกษุผู้ฉลาด ผู้สามารถ พึงประกาศให้สงฆ์ ทราบด้วยญัตติกรรมวาจา ว่าดังนี้:-

9)
กรรมวาจาสมมติผู้อื่น
          พระสงฆ์เจ้าข้า ขอจงฟังข้าพเจ้า ถ้าความพร้อมพรั่งของสงฆ์ถึงที่แล้ว           ผู้มีชื่อนี้อันผู้มีชื่อนี้ ถามถึงพระวินัยแล้ว ขอวิสัชนา.
          อย่างนี้ ชื่อว่าภิกษุอื่นสมมติภิกษุอื่น.

17/4) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔ พระวินัยปิฎก เล่มที่ ๔ ข้อ [๑๖๘] - [๑๗๔]
มหาวรรค ภาค ๑

10)
วิสัชนาพระวินัยต้องตรวจดูบริษัทก่อน
          สมัยต่อมา ภิกษุทั้งหลายผู้มีศีลเป็นที่รัก ได้รับสมมติแล้ว วิสัชนาพระวินัย ในท่ามกลางสงฆ์. พระฉัพพัคคีย์ได้อาฆาต เคืองแค้น คุกคามจะฆ่าเสีย. ภิกษุทั้งหลาย จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาค. พระผู้มีพระภาค รับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า           ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุแม้ที่ได้รับสมมติแล้ว ตรวจดูบริษัท พิจารณาดู บุคคลก่อน จึงวิสัชนาวินัยในท่ามกลางสงฆ์.

17/4) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔ พระวินัยปิฎก เล่มที่ ๔ ข้อ [๑๖๘] - [๑๗๔]
มหาวรรค ภาค ๑
11)
โจทก์ต้องขอโอกาสต่อจำเลย
          [๑๗๐] ก็โดยสมัยนั้นแล พระฉัพพัคคีย์โจทภิกษุ ผู้มิได้ทำโอกาสด้วยอาบัติ. ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้น แด่พระผู้มีพระภาค. พระผู้มีพระภาค รับสั่งกะภิกษุ ทั้งหลายว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงโจทภิกษุผู้มิได้ทำโอกาส ด้วยอาบัติ รูปใดโจท ต้องอาบัติทุกกฏ.
          ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้โจทก์ขอให้จำเลย ทำโอกาส ด้วยคำว่า ขอท่านจงทำโอกาส ผมใคร่จะกล่าวกะท่าน ดังนี้ แล้วจึงโจทด้วยอาบัติ

17/4) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔ พระวินัยปิฎก เล่มที่ ๔ ข้อ [๑๖๘] - [๑๗๔]
มหาวรรค ภาค ๑

12)
ก่อนโจทต้องพิจารณาดูบุคคล
          สมัยต่อมา ภิกษุทั้งหลาย ผู้มีศีลเป็นที่รัก ขอให้พระฉัพพัคคีย์ทำโอกาสแล้ว โจทด้วยอาบัติ. พระฉัพพัคคีย์ได้อาฆาต เคืองแค้น คุกคามจะฆ่าเสีย.           ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาค. พระผู้มีพระภาค รับสั่งกะ ภิกษุทั้งหลายว่า
           ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้โจทแม้เมื่อจำเลยทำโอกาสแล้ว พิจารณาดูบุคคลก่อน จึงโจทด้วยอาบัติ.

13)
ก่อนขอโอกาสต้องพิจารณาดูบุคคล
          สมัยต่อมา พระฉัพพัคคีย์คิดว่า ภิกษุทั้งหลายผู้มีศีลเป็นที่รัก ขอให้พวกเราทำ โอกาสก่อนดังนี้ จึงรีบขอให้ภิกษุทั้งหลาย ที่บริสุทธิ์ไม่มีอาบัติ ทำโอกาสในอธิกรณ์ ที่ไม่เป็นเรื่องไม่มีเหตุ. ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้น แด่พระผู้มีพระภาค. พระผู้มีพระภาค รับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า
          ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงขอให้ภิกษุ ทั้งหลาย ผู้บริสุทธิ์ ไม่มีอาบัติ ทำโอกาสในอธิกรณ์ที่ไม่เป็นเรื่อง ไม่มีเหตุ รูปใดขอ ให้ทำ ต้องอาบัติทุกกฏ.
          ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้พิจารณ าดูบุคคลก่อน จึงขอให้ทำโอกาส.

17/4) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔ พระวินัยปิฎก เล่มที่ ๔ ข้อ [๑๖๘] - [๑๗๔]
มหาวรรค ภาค ๑

14)
เรื่องห้ามทำกรรมไม่เป็นธรรม
          [๑๗๑] ก็โดยสมัยนั้นแล พระฉัพพัคคีย์ ทำกรรมไม่เป็นธรรม ในท่ามกลางสงฆ์. ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้น แด่พระผู้มีพระภาค. พระผู้มีพระภาครับสั่งว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงทำกรรม ไม่เป็นธรรม ในท่ามกลางสงฆ์ รูปใดทำต้อง อาบัติ ทุกกฏ.

          พระฉัพพัคคีย์ ยังขืนทำกรรมไม่เป็นธรรมอยู่ตามเดิม. ภิกษุทั้งหลายกราบทูล เรื่องนั้น แด่พระผู้มีพระภาค. พระผู้มีพระภาครับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้คัดค้าน ในเมื่อภิกษุทำกรรมไม่เป็นธรรม.

          สมัยต่อมา ภิกษุทั้งหลายผู้มีศีลเป็นที่รัก พากันคัดค้าน ในเมื่อพระฉัพพัคคีย์ ทำกรรมไม่เป็นธรรม. พระฉัพพัคคีย์ได้อาฆาต เคืองแค้น คุกคามจะฆ่าเสีย. ภิกษุทั้งหลาย จึงกราบทูลเรื่องนั้นแด่พระผู้มีพระภาค. พระผู้มีพระภาค รับสั่งกะภิกษุ ทั้งหลายว่า ดูกรภิกษุทั้งหลายเราอนุญาตให้ทำความเห็นแย้งได้.

          ภิกษุทั้งหลายทำความเห็นแย้ง ในสำนักพระฉัพพัคคีย์เหล่านั้น นั่นแหละ. พระฉัพพัคคีย์ได้อาฆาต เคืองแค้น คุกคามจะฆ่าเสีย. ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้น แด่พระผู้มีพระภาค. พระผู้มีพระภาครับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุ ๔-๕ รูปคัดค้านให้ภิกษุ ๒-๓ รูป ทำความเห็นแย้ง ให้ภิกษุรูปเดียว นึกในใจว่า กรรมนั้นไม่ควรแก่เรา.

17/4) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔ พระวินัยปิฎก เล่มที่ ๔ ข้อ [๑๖๘] - [๑๗๔]
มหาวรรค ภาค ๑

15)
แกล้งสวดปาติโมกข์ไม่ให้ได้ยิน

          [๑๗๒] ก็โดยสมัยนั้นแล พระฉัพพัคคีย์ แกล้งสวดปาติโมกข์ในท่ามกลางสงฆ์ ไม่ให้ได้ยิน. ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้น แด่พระผู้มีพระภาค. พระผู้มีพระภาครับสั่ง ห้าม ภิกษุทั้งหลายว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย อันภิกษุผู้สวดปาติโมกข์ไม่พึงแกล้งสวด ไม่ให้ได้ยิน รูปใด สวดไม่ให้ได้ยิน ต้องอาบัติทุกกฏ.

          สมัยต่อมา ท่านพระอุทายี เป็นผู้สวดปาติโมกข์แก่สงฆ์ แต่มีเสียงเครือดุจ เสียงกา. ครั้งนั้น ท่านพระอุทายีได้มีความปริวิตกว่า พระผู้มีพระภาค ทรงบัญญัติไว้แล้ว ว่า ภิกษุสวดปาติโมกข์ ต้องสวดให้ได้ยินทั่วกัน ก็อาตมามีเสียงเครือดุจเสียงกา อาตมาจะพึงปฏิบัติอย่างไรหนอ จึงแจ้งเรื่องนั้นแก่ภิกษุทั้งหลายๆ กราบทูลเรื่องนั้น แด่พระผู้มีพระภาค. พระผู้มีพระภาค รับสั่งกะภิกษุทั้งหลายว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตให้ภิกษุที่สวดปาติโมกข์ พยายามสวดด้วยตั้งใจว่า จะสวดให้ได้ยินถ้อยคำ ทั่วกัน เมื่อพยายาม ไม่ต้องอาบัติ.

17/4) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔ พระวินัยปิฎก เล่มที่ ๔ ข้อ [๑๖๘] - [๑๗๔]
มหาวรรค ภาค ๑

16)
ห้ามสวดปาติโมกข์ในบริษัทที่มีคฤหัสถ์

          [๑๗๓] ก็โดยสมัยนั้นแล พระเทวทัตต์ สวดปาติโมกข์ในบริษัท ที่มีคฤหัสถ์ ปนอยู่ด้วย.ภิกษุทั้งหลายจึงกราบทูลเรื่องนั้น แด่พระผู้มีพระภาค. พระผู้มีพระภาครับสั่ง ห้ามภิกษุทั้งหลายว่า
           ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่พึงสวดปาติโมกข์ในบริษัท ที่มีคฤหัสถ์ปนอยู่ด้วย รูปใดสวด ต้องอาบัติทุกกฏ.

17/4) พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔ พระวินัยปิฎก เล่มที่ ๔ ข้อ [๑๖๘] - [๑๗๔]
มหาวรรค ภาค ๑

17)
ต้องได้รับอาราธนาจึงสวดปาติโมกข์ได้

          [๑๗๔] ก็โดยสมัยนั้นแล พระฉัพพัคคีย์ ไม่ได้รับอาราธนาสวดปาติโมกข์ ในท่ามกลางสงฆ์. ภิกษุทั้งหลายกราบทูลเรื่องนั้น แด่พระผู้มีพระภาค. พระผู้มีพระภาค รับสั่งห้ามภิกษุทั้งหลายว่า ดูกรภิกษุทั้งหลาย ภิกษุไม่ได้รับอาราธนา ไม่พึงสวด ปาติโมกข์ ในท่ามกลางสงฆ์ รูปใดสวด ต้องอาบัติทุกกฏ.
          ดูกรภิกษุทั้งหลาย เราอนุญาตปาติโมกข์ ให้เป็นหน้าที่ของพระเถระ.