1)
ท่านหลับหรือ.. เรามิได้หลับ ท่านยังมีสัญญาอยู่หรือ.. อย่างนั้น ท่านผู้มีอายุฯ ท่านยังมีสัญญาตื่นอยู่ ไม่ได้เห็นเกวียนประมาณ ๕๐๐ เล่ม ซึ่งผ่าน ติดๆ กันไป และ ไม่ได้ยินเสียง (เรื่องเกวียน ๕๐๐ เล่ม พระไตรปิฎก เล่มที่ ๑๐) คำถามคือ ท่านยังมี สัญญาอยู่หรือ ท่านยังมีสัญญาตื่นอยู่ หมายความว่าอะไร เกี่ยวข้องกับสมาธิ เนวสัญญานาสัญญายตนะ ใช่หรือไม่

(เรื่องเวียน ๕๐๐ เล่ม /มหาปรินิพพานสูตร P457)

คำตอบจากAI

คำถามนี้มาจาก "มหาปรินิพพานสูตร" ในตอนที่ อาฬารดาบส กาลามโคตร (ซึ่งเป็นอาจารย์คนแรกๆ ของพระพุทธเจ้า) นั่งพักผ่อนอยู่ริมทาง แล้วมีขบวนเกวียน 500 เล่มวิ่งผ่านไปใกล้ๆ จนฝุ่นตลบและเสียงดังสนั่น แต่ท่านกลับไม่รู้ตัวเลย

คำตอบสำหรับคำถามของคุณคือ

1. "ยังมีสัญญาอยู่" และ "สัญญาตื่นอยู่" หมายถึงอะไร?
ยังมีสัญญาอยู่ หมายความว่า ท่านไม่ได้สลบ ไม่ได้ตาย และไม่ได้เข้า "นิโรธสมาบัติ" (ภาวะที่ดับสัญญาและเวทนาทั้งหมดจนเหมือนคนตาย) ระบบการรับรู้ของใจ ยังทำงานอยู่
สัญญาตื่นอยู่ (ชาคริตสัญญา) หมายความว่า ท่านอยู่ในภาวะ "รู้ตัว" ไม่ได้หลับใหล แต่ใจของท่าน "ถอน" ออกจากการรับรู้ทางประสาทสัมผัสภายนอก (รูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส) แล้วไปจดจ่อแนบแน่นอยู่กับอารมณ์ภายในเพียงอย่างเดียว

2. เกี่ยวข้องกับ "เนวสัญญานาสัญญายตนะ" หรือไม่?
ใช่ครับ เกี่ยวข้องกันโดยตรง เพราะอาฬารดาบสท่านเป็นผู้เชี่ยวชาญใน อรูปฌาน
ในเหตุการณ์นี้ ท่านกำลังเข้าสมาธิในระดับที่ลึกมาก (คาดว่าเป็นอรูปฌานที่ท่านถนัด)
ในสภาวะสมาธิระดับสูง (ตั้งแต่ฌาน 4 ขึ้นไปจนถึงอรูปฌาน)

จิตจะละการรับรู้ทางกายภาพ (ปัญจทวาร) อย่างเด็ดขาด แม้หูจะมีเสียงมากระทบ แต่จิตไม่กระโดดออกไปรับรู้เสียงนั้น เพราะ "สัญญา" (การหมายรู้) ไปเกาะอยู่กับ ความว่างหรือความละเอียดของจิตแทน

เนวสัญญานาสัญญายตนะ คือจุดสูงสุดของสมาธิแบบนี้ ซึ่งเป็นสภาวะที่สัญญา "มีก็ไม่ใช่ ไม่มีก็ไม่ใช่" คือละเอียดจนแทบระบุไม่ได้ว่ายังมีการรู้อะไรอยู่หรือไม่ แต่ก็ยังไม่ดับสนิท

สรุปแบบภาษาชาวบ้าน
ท่าน "เปิดเครื่องอยู่" (มีสัญญา) และ "ไม่ได้หลับ" (ตื่นอยู่) แต่ท่าน "ดึงปลั๊ก" การรับรู้จากโลกภายนอกออกหมด เพื่อไปจดจ่อกับความสงบภายในเพียงจุดเดียว เสียงเกวียน 500 เล่มจึงเข้าไม่ถึงใจท่านครับ