ปฏิจจสมุปบาทจากพระโอษฐ์ หน้า 62

ไม่มีผู้นั้น หรือผู้อื่น ในปฏิจจสมุปบาท

ครั้งหนึ่ง ที่พระเชตวัน พราหมณ์คนหนึ่งได้เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคเจ้าถึงที่ประทับ แล้วได้ทูลถามว่า 

"ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ! ผู้นั้นกระทำ ผู้นั้นเสวย (ผล) ดังนั้นหรือพระเจ้าข้า?"

พระผู้มีพระภาคเจ้า ได้ตรัสตอบว่า
"ดูก่อนพราหมณ์! คำกล่าวที่ยืนยันลงไปด้วยทิฏฐิว่า
ผู้นั้นกระทำ ผู้นั้นเสวย (ผล) ดังนี้
นี้เป็นส่วนสุด (ไม่ใช่สายกลาง) ที่หนึ่ง"
"ข้าแต่พระโคดมผู้เจริญ ! ก็ผู้อื่นกระทำ  ผู้อื่นเสวย (ผล) หรือพระเจ้าข้า?" 

ดูก่อนพราหมณ์! คำกล่าวที่ยืนยันลงไปด้วยทิฏฐิว่า
ผู้อื่นกระทำ ผู้อื่นเสวย (ผล) ดังนี้
นี้เป็นส่วนสุด (ไม่ใช่สายกลาง) ที่สอง

ดูก่อนพราหมณ์! ตถาคต ย่อมแสดงธรรมโดยสายกลาง ไม่เข้าไปหาส่วนสุดทั้งสองนั้น คือตถาคต ย่อมแสดงดังนี้ว่า
เพราะมีอวิชชาเป็นปัจจัย จึงมีสังขารทั้งหลาย
เพราะมีสังขารเป็นปัจจัย จึงมีวิญญาณ ...ฯลฯ...ฯลฯ...

เพราะมีชาติเป็นปัจจัย ชรามรณะ โสกะปริเทวะทุกขะโทมนัสอุปายาสทั้งหลาย จึงเกิดขึ้นครบถ้วน ความเกิดขึ้นพร้อมแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้ ย่อมมี ความอาการอย่างนี้.

เพราะความจางคลายดับไปโดยไม่เหลือแห่งอวิชชานั้นนั่นเทียว จึงมีความดับแห่งสังขาร เพราะมีความดับแห่งสังขาร จึงมีความดับแห่งวิญญาณ ...ฯลฯ…..ฯลฯ... เพราะมีความดับแห่งชาตินั่นแล ชรามรณะ โสกะปริเทวะทุกขะโทมนัสอุปายาสทั้งหลาย จึงดับสิ้น ความดับลงแห่งกองทุกข์ทั้งสิ้นนี้ ย่อมมี ด้วยอาการอย่างนี้" ดังนี้

พราหมณ์นั้น กล่าวสรรเสริญพระธรรมโอวาทนั้นแล้ว ประกาศตนเป็นอุบาสก ผู้รับนับถือพระพุทธศาสนา จนตลอดชีวิต ดังนี้ แล